Đẩy nhanh hoàn thuế bằng cách nào?

Điểm nghẽn hoàn thuế chậm

Sau nhiều năm hoạt động kinh doanh tại TP.HCM, ông N.B (giám đốc doanh nghiệp (DN) xuất khẩu cao su) cho biết đã chuyển công ty về Lâm Đồng cách đây khoảng 1 năm chỉ với một lý do là thuận lợi khi thực hiện hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT). Một số hồ sơ hoàn thuế GTGT của công ty kéo dài tính theo năm. Bởi sau khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan thuế nếu phát hiện hóa đơn rủi ro, có thể yêu cầu điều chỉnh, bổ sung thông tin; hoặc rút hồ sơ để xử lý lại khiến thời gian hoàn thuế kéo dài.

Theo ông N.B, mấu chốt là hóa đơn. DN mua hàng của đối tác (gọi là F1), đối tác mua hàng của DN khác (F2), F2 mua hàng của F3… Nếu F1 không có vấn đề gì nhưng F2 và F3 trong chuỗi có dấu hiệu rủi ro hoặc ngưng hoạt động, lúc này hệ thống có thể cảnh báo và hồ sơ của DN cũng bị ảnh hưởng. Khi hệ thống phát hiện dấu hiệu rủi ro, cơ quan thuế có thể khuyến nghị DN rút hồ sơ và điều chỉnh. Vì vậy, một phần hồ sơ chưa được giải quyết ngay không nhất thiết là do cơ quan thuế "để đó", mà có thể do hồ sơ đang phát sinh cảnh báo rủi ro và phải xử lý lại.

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

"Nguồn tiền hoạt động kinh doanh như máu của DN, nên khi hồ sơ hoàn thuế không nhanh, chúng tôi phải vay vốn ngân hàng với lãi suất cao thì hoạt động kinh doanh sẽ khó khăn hơn. Có thời điểm số tiền hoàn thuế của DN lên vài chục tỉ đồng. Việc chuyển hoạt động kinh doanh sang tỉnh thành khác là do hồ sơ hoàn thuế của họ ít hơn nên giải quyết cũng nhanh hơn", ông N.B nói.

Thời gian qua, nhiều hồ sơ hoàn thuế GTGT bị vướng chủ yếu ở khâu hóa đơn chứng từ. Trong cuộc đối thoại giữa Thuế TP.HCM với các DN mới đây, đại diện nhiều đơn vị bức xúc đề nghị cơ quan thuế giải thích vì sao DN F1 không bị cảnh báo rủi ro nhưng vẫn phải chịu ảnh hưởng từ rủi ro của các DN khác trong chuỗi giao dịch. Đây là câu hỏi đã kéo dài nhiều năm và đến nay vẫn là nút thắt của nhiều hồ sơ hoàn thuế.

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho rằng nguyên nhân chính khiến hồ sơ hoàn thuế kéo dài thời gian qua nằm ở việc kiểm tra hóa đơn và phân tích rủi ro trong chuỗi hóa đơn F1, F2, F3. Dù luật và nghị định đã có quy định về cách xử lý, nhưng khi triển khai thực tế vẫn phát sinh nhiều vướng mắc. Thêm vào đó, ngành thuế sắp xếp lại thời gian qua cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhân sự và tổ chức có thời điểm bị xáo trộn. Bộ phận hoàn thuế trước đây được tổ chức riêng, sau đó chuyển về phòng quản lý; trong khi một cán bộ có thể phải phụ trách hàng trăm DN và đồng thời xử lý nhiều công việc khác. Ngoài ra, cán bộ thuế có tâm lý sợ trách nhiệm, nên khi gặp trường hợp có rủi ro hoặc chưa rõ cách xử lý thì có thể mất nhiều thời gian để kiểm tra, xin ý kiến hoặc báo cáo cấp trên.

Trong cuộc họp gần đây, Cục Thuế cũng nêu ra các nguyên nhân khiến những hồ sơ hoàn thuế GTGT kéo dài. Đó là do DN chưa lập đầy đủ, chính xác theo quy định; cơ quan thuế phải yêu cầu giải trình, bổ sung hoặc DN tự xin rút hồ sơ để lập lại. Một nguyên nhân khác là hồ sơ có dấu hiệu rủi ro về hóa đơn, chứng từ thanh toán hoặc đối tác trung gian; cơ quan thuế phải gửi công văn xác minh tới hải quan, ngân hàng, công an hoặc cơ quan thuế quản lý DN đầu vào, khiến thời gian xử lý kéo dài.

Tháo điểm nghẽn

Để khắc phục tình trạng này, ngành thuế đặt mục tiêu 100% hồ sơ hoàn thuế được giải quyết đúng hạn, ngoại trừ những hồ sơ có dấu hiệu gian lận, trốn thuế, tội phạm. Ngay trong tháng 10 sẽ có phiên bản đầu tiên về tờ khai thuế GTGT gợi ý. Hoàn thuế GTGT tự động sẽ được triển khai trong tháng 12.

Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú nhận xét: Việc triển khai hoàn thuế tự động là một hướng đi cần thiết, nhưng không có nghĩa tất cả hồ sơ đều có thể được xử lý nhanh, nhất là đối với hồ sơ kiểm trước - hoàn sau. Hoàn thuế tự động được hiểu như luồng xanh đối với hồ sơ rõ ràng. Tuy nhiên, những hồ sơ liên quan đến nông sản, hàng hóa qua nhiều khâu trung gian, nhiều tầng mua bán thì vẫn phải đưa vào diện kiểm tra trước, hoàn thuế sau. Vấn đề là quá trình xác minh hiện nay có thể kéo dài do qua nhiều địa phương, tỉnh thành. 

Trong trường hợp người bán đã giải thể, bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc chủ DN không còn được tìm thấy, việc xác minh càng trở nên khó khăn. Có những hồ sơ vì vậy có thể bị kéo dài hàng năm. Trong khi đó, quy định chưa phải lúc nào cũng đưa ra được cách xử lý thật rõ đối với những trường hợp không thể xác minh người bán hoặc nguồn gốc giao dịch. Do đó, nếu chỉ trông chờ vào việc tăng cường xác minh thì bài toán chậm hoàn thuế sẽ rất khó được giải quyết triệt để.

Theo chuyên gia Nguyễn Ngọc Tú, cần nghiên cứu cơ chế hoàn thuế trước, kiểm tra sau đối với những trường hợp đáp ứng điều kiện, nhất là lĩnh vực nông sản. Khi đã hoàn trước, nếu sau kiểm tra phát hiện sai phạm thì phải xác định rõ trách nhiệm và cơ chế thu hồi tiền hoàn thuế để bảo đảm ngân sách nhà nước. Có như vậy mới vừa tạo điều kiện cho DN, vừa không làm giảm yêu cầu quản lý thuế.

Luật sư Trần Xoa đề xuất: Nếu Cục Thuế có công văn chính thức khẳng định rõ hóa đơn phát sinh tại thời điểm bên bán đang hoạt động bình thường và chấp hành pháp luật (có minh chứng tra cứu tại thời điểm giao dịch) thì hóa đơn đó hoàn toàn hợp lệ và được giải quyết hoàn thuế, kể cả sau này bên bán có bỏ địa chỉ kinh doanh hay ngừng hoạt động. Văn bản này sẽ làm căn cứ pháp lý rõ ràng để DN bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi làm việc với cán bộ thuế trực tiếp, chấm dứt tình trạng cán bộ thuế tự ý loại bỏ hóa đơn.

Ngoài ra, luật sư Trần Xoa cho rằng đối với hồ sơ hoàn thuế hiện chưa giải quyết, cơ quan thuế cần rà soát toàn bộ số hồ sơ đang tồn đọng, xác định hồ sơ được nộp từ thời điểm nào, đang ở khâu nào và nguyên nhân chậm xử lý là gì. Từ đó, phân loại cụ thể các vướng mắc liên quan đến chính sách, cơ chế, nhân sự, tổ chức bộ máy hay những trường hợp mới phát sinh.

Đối với các hồ sơ có phần rủi ro, cần tách riêng nội dung cần kiểm tra, yêu cầu DN giải trình khi cần thiết; đồng thời không để những phần đã đủ điều kiện bị đình trệ nếu quy định cho phép tiếp tục xử lý. Đặc biệt, tại những địa phương có số lượng hồ sơ hoàn thuế lớn cần có sự phối hợp trực tiếp giữa cơ quan thuế cấp trên và cơ quan thuế địa phương để rà soát từng nhóm hồ sơ, xác định rõ điểm nghẽn và đưa ra hướng xử lý cụ thể.

Về lâu dài, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và hoàn thuế tự động sẽ giúp giảm khâu xử lý thủ công. Hệ thống có thể phân tích dữ liệu, nhận diện hồ sơ có dấu hiệu rủi ro và phân luồng để kiểm tra, trong khi những hồ sơ không phát sinh vấn đề có thể được xử lý nhanh hơn.